Trong bối cảnh chuyển đổi số và Cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra mạnh mẽ, giáo dục STEM đang trở thành xu hướng toàn cầu nhằm trang bị cho thế hệ trẻ năng lực thích ứng và sáng tạo trong tương lai. Việt Nam không nằm ngoài dòng chảy đó. Tuy nhiên, hành trình tích hợp STEM vào chương trình giáo dục phổ thông đang đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức.
STEM là gì? Vì sao cần thiết?
STEM là mô hình giáo dục tích hợp liên ngành, trong đó các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học không được dạy riêng lẻ mà được kết nối thông qua các hoạt động trải nghiệm, khám phá và giải quyết vấn đề thực tiễn.
Khác với lối dạy học truyền thống nặng về lý thuyết, giáo dục STEM chú trọng phát triển tư duy phản biện, năng lực hợp tác, sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề - những yếu tố được xem là "chìa khóa" của nguồn nhân lực thế kỷ 21.
Hình ảnh học sinh tại FPT Polyschool hào hứng trải nghiệm hoạt động Robotics với Leanbot của Vì Người Việt
Tại nhiều quốc gia, giáo dục STEM đã trở thành nền tảng trong hệ thống phổ thông nhằm tạo tiền đề cho phát triển kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo. Với Việt Nam, STEM được kỳ vọng không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục, mà còn tạo đột phá trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thích ứng với yêu cầu của nền kinh tế số.
Chiến lược của Việt Nam: Từ chính sách đến hành động
Từ năm 2017, Chính phủ Việt Nam đã xác định rõ vai trò của giáo dục STEM trong Chỉ thị 16/CT-TTg về tăng cường năng lực tiếp cận Cách mạng công nghiệp 4.0. Từ đó đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã từng bước đưa STEM vào chương trình phổ thông mới theo hướng tích hợp, phát triển năng lực và phẩm chất người học.
Đáng chú ý, năm 2023, Công văn 909/BGDĐT-GDTH được ban hành, chính thức hướng dẫn triển khai giáo dục STEM trong các trường tiểu học. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, đánh dấu sự chuyển biến từ "thí điểm" sang "phổ cập định hướng".
Theo đó, giáo dục STEM được triển khai theo hai hướng:
Bài học STEM tích hợp: Giáo viên thiết kế bài học lồng ghép nhiều môn học như Khoa học, Tin học, Toán… nhằm giải quyết một vấn đề thực tiễn, ví dụ: thiết kế hệ thống tưới nước tự động, làm mô hình máy lọc nước,…
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo: Thông qua các Câu lạc bộ STEM, Ngày hội STEM, hoạt động ngoại khóa hoặc dự án học tập giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực hành, đồng thời phát triển kỹ năng mềm.
Cơ hội và thách thức
Việc triển khai giáo dục STEM mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Học sinh được tiếp cận cách học mới - học qua làm, học qua giải quyết vấn đề. Từ đó, các em chủ động tìm hiểu kiến thức, rèn luyện tư duy phản biện và kỹ năng làm việc nhóm.
Giáo dục STEM cũng góp phần định hướng nghề nghiệp từ sớm, đặc biệt với những học sinh có năng lực trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ - vốn đang thiếu hụt nhân lực trầm trọng tại Việt Nam.
Không chỉ học sinh, giáo viên và nhà trường cũng có cơ hội đổi mới phương pháp dạy học, tiếp cận tư duy tích hợp liên môn, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục một cách toàn diện.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính phát biểu trước bàn trải nghiệm Leanbot - Robot học tập do Vì Người Việt phân phối độc quyền
Dù có nhiều tiềm năng, song việc triển khai STEM trong giáo dục phổ thông Việt Nam vẫn còn không ít thách thức.
Thứ nhất, cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ cho các bài học STEM tại nhiều trường, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi còn rất hạn chế. Không ít giáo viên phải tự xoay xở với vật liệu thô sơ, thậm chí phải bỏ tự chi tiền để tổ chức hoạt động.
Thứ hai, năng lực tổ chức dạy học STEM của giáo viên còn chưa đồng đều. Việc thiết kế bài học tích hợp, đánh giá năng lực học sinh qua sản phẩm thực hành đòi hỏi giáo viên phải có trình độ chuyên môn cao và sự sáng tạo, trong khi đây vẫn là điểm yếu của phần lớn đội ngũ hiện nay.
Thứ ba, chương trình phổ thông vẫn mang tính biệt lập giữa các môn học, gây khó khăn cho việc tích hợp liên môn. Nhiều trường vẫn xem STEM như hoạt động ngoại khóa, chưa gắn liền với chương trình chính khóa.
Dù có nhiều thách thức nói trên, vẫn cần khẳng định giáo dục STEM không phải là một xu hướng ngắn hạn, mà là một chiến lược lâu dài để Việt Nam bồi dưỡng nguồn nhân lực sáng tạo, có tư duy công nghệ và khả năng thích nghi trước những thay đổi không ngừng của thế giới.
Việc tích hợp STEM vào giáo dục phổ thông là con đường đúng, nhưng cần đi chắc chắn, khoa học và với sự đồng hành của toàn xã hội.
